Faah-Faahinta Hindise Sharciyeedka

Golaha Shacabka ee Baarlamaanka 11aad ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya ayaa si rasmi ah u ansixiyay Hindise-Sharciyeedka Daawada, intii lagu jiray fadhigii 25aad ee Kalfadhiga 7aad, kaas oo dhacay horraantii Janaayo 2026. Ansixinta sharcigan waxa loo maray si waafaqsan Qodobka 69(1)(a) ee Dastuurka Ku-Meelgaarka ah ee Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, kaddib markii la dhammeystiray dhammaan habraacyadii sharci-dejinta ee looga baahnaa. Fadhiga ayaa ku furmay kooram dhan 142 Xildhibaan, taas oo xaqiijisay sharciyadda iyo ansaxnimada go’aanka Golaha.

Xubno ka socday ururrada bulshada rayidka Soomaaliyeed, hoos yimaada Somalia Non-State Actors (SONSA), kana hawlgala GoleKaab, ayaa goob-joog ka ahaa fadhiga iyaga oo ah korjoogayaal. Joogitaankoodu wuxuu waafaqsanaa waajibaadkooda la xiriira kormeerka daahfurnaanta, habraaca, iyo hannaanka shaqo ee Baarlamaanka, si loo xoojiyo isla-xisaabtanka dimuqraadiyadeed.

Fadhiga waxaa guddoominaysay Guddoomiye Ku-xigeenka Koowaad ee Golaha Shacabka, Sa’dia Salad Samatar. Ajandaha fadhiga waxa ka mid ahaa akhrinta saddexaad iyo codaynta kama dambaysta ah ee Hindise-Sharciyeedka Daawada. Kaddib dood, Golaha Shacabka ayaa sharciga ku ansixiyay aqlabiyad weyn, iyadoo 141 Xildhibaan ay oggolaadeen, cidna ma diidin, halka hal Xildhibaan uu ka aamusay. Sharciga ayaa kaddib loo gudbiyay Aqalka Sare (Upper House) si waafaqsan Qodobka 82(1)(a) ee Dastuurka Ku-Meelgaarka ah, taas oo ah tallaabada xigta ee dastuuriga ah ee dhaqan-gelintiisa.

Hindise-Sharciyeedka Daawada waxaa markii hore diyaarisay oo soo gudbisay Ministry of Health and Human Services, kaddib dib-u-eegis farsamo oo ballaaran iyo la-tashi lala yeeshay daneeyayaal kala duwan. Wasaaraddu waxay si rasmi ah u gudbisay hindisaha Janaayo 2024 si uu u maro qiimeyn sharci iyo mid siyaasadeed. Council of Ministers ayaa ansixiyay hindisaha 21 Febraayo 2024, kaddibna waxa loo soo gudbiyay House of the People iyada oo loo marayo Office of the Prime Minister. Jadwalkani wuxuu muujinayaa in sharcigu maray dhammaan heerarkii dib-u-eegista fulinta iyo isku-xirka hay’adaha ee uu Dastuurku farayo, ka hor inta aan loo gudbin Baarlamaanka.

Ujeeddada ugu weyn ee Hindise-Sharciyeedka Daawada waa dhisidda Hay’adda Daawada iyo Agabka Caafimaadka Soomaaliya (SoMHPRA), oo ah hay’ad madax-bannaan oo loo xilsaaray ilaalinta tayada, badqabka, waxtarka, diiwaangelinta, soo-dejinta, qaybinta, iyo dabagalka suuqa ee daawooyinka iyo agabka caafimaadka dalka. Sharcigu wuxuu dejinayaa qaab-sharciyeed dhammaystiran oo lagu nidaaminayo daawooyinka, qalabka caafimaadka, daawooyinka bayoolojiga, daawo-dhiireedka, kaabeyaasha nafaqada, iyo alaabooyin kale oo caafimaad la xiriira.

Sidoo kale, sharcigu wuxuu faahfaahinayaa qodobo la xiriira ruqsad-siinta, kormeerka, la-socodka badqabka daawada (pharmacovigilance), oggolaanshaha suuq-keenista, kormeerka tijaabooyinka caafimaad, iyo tallaabooyinka fulinta sharciga, kuwaas oo ujeeddadoodu tahay in laga hortago daawooyinka tayadoodu liidato ama been-abuurka ah, lana xoojiyo ilaalinta caafimaadka bulshada. Waxa kale oo uu caddeynayaa qaab-maamul, maareynta maaliyadeed, isla-xisaabtan, iyo iskaashi u dhexeeya heerarka federaalka iyo dowlad-goboleedyada.

Ansixinta Hindise-Sharciyeedka Daawada waxay astaan u tahay tallaabo muhiim ah oo Golaha Shacabka qaaday si loo xoojiyo maamul-wanaagga caafimaadka, loo ilaaliyo xuquuqda iyo badqabka isticmaalaha, isla markaana nidaamka daawooyinka Soomaaliya loogu waafajiyo heerarka goboleed iyo kuwa caalami ah. Sharcigan ayaa si ballaaran loogu arkaa mid laf-dhabar u ah ilaalinta caafimaadka, badqabka, iyo fayo-qabka bulshada Soomaaliyeed.